Giới thiệu về Bộ môn Địa vật lý

BỘ MÔN ĐỊA VẬT LÝ

XÂY DỰNG TRƯỞNG THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

            Bộ môn Địa vật lý được thành lập trên cơ sở một nhóm của Bộ môn Khoáng sản thuộc Khoa Mỏ - Luyện kim Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Khi mới thành lập, Bộ môn Địa vật lý nằm trong Khoa Địa chất thăm dò Trường Đại học Mỏ - Địa chất, do GS.TSKH Ngô Văn Bưu làm chủ nhiệm. Đến năm 1977, Bộ môn Địa vật lý (tách ra từ Khoa Địa chất thăm dò) cùng với các Bộ môn Khoan - Khai thác (tách từ Khoa Địa chất công trình) và Bộ môn Địa chất dầu khí (mới được thành lập) được tập hợp lại hình thành Khoa Dầu khí. Từ đó Bộ môn Địa vật lý trở thành cơ sở đầu tiên của cả nước được Nhà nước giao nhiệm vụ đào tạo cán bộ Khoa học kỹ thuật (KHKT) có trình độ Đại học và trên Đại học phục vụ cho ngành Dầu khí - ngành kinh tế mũi nhọn quan trọng của đất nước. Bên cạnh việc đào tạo cán bộ phục vụ trong lĩnh vực Dầu khí, Bộ môn vẫn tiếp tục duy trì và đẩy mạnh các hoạt động Khoa học và Đào tạo cán bộ trong các lĩnh vực điều tra cơ bản, tìm kiếm thăm dò khoáng sản rắn, tìm kiếm nước ngầm, khảo sát nền móng công trình, phục vụ các công trình quốc phòng, nghiên cứu địa chất biển, Địa chất môi trường và tai biến địa chất.

            Khi mới thành lập, trong hoàn cảnh chiến tranh, lực lượng cán bộ của Bộ môn rất ít, cơ sở vật chất nghèo nàn, nhờ sự quan tâm giúp đỡ của lãnh đạo Nhà trường và sự nỗ lực vượt bậc của chính mình, Bộ môn Địa vật lý không ngừng lớn mạnh. Đến đầu những năm 70 của thế kỷ trước, Bộ môn đã có 12 cán bộ giảng dạy (CBGD), 4 cán bộ thí nghiệm (CBTN), 1 phòng thí nghiệm. Các thầy và trò Địa vật lý luôn luôn phấn đấu vượt qua mọi khó khăn gian khổ của cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao.

          Với các thành tích đã đạt được, nhiều năm liền Bộ môn Địa vật lý đã đạt danh hiệu tổ lao động Xã hội chủ nghĩa – là cánh chim đầu đàn của trường Đại học Mỏ - Địa chất. Đặc biệt năm 1975 Bộ môn đã được Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng tặng lẵng hoa vì những thành tích xuất sắc. Từ 1975 trong thời kỳ đổi mới và xây dựng đất nước, Bộ môn Địa vật lý vẫn tiếp tục phấn đấu đạt nhiều thành tích trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Bộ môn và các cán bộ của Bộ môn đã được nhận nhiều Bằng khen và Huân chương lao động của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

            Trải qua hơn 45 năm xây dựng và phát triển, tính đến nay tổng số các cán bộ đã làm việc tại Bộ môn là 41 người gồm 33 CBGD và 9 CBTN trong đó có 6 Nhà giáo ưu tú, 4 Giáo sư, 4 Phó giáo sư, 3 Tiến sĩ khoa học, 14 Tiến sĩ. Qua từng thời gian, một số cán bộ của Bộ môn đã nghỉ hưu, chuyển công tác sang các cơ quan khác hoặc làm việc và sinh sống ở nước ngoài…

            Hiện nay số cán bộ của Bộ môn là 8 người, gồm 6 nhóm chuyên môn là thăm dò Địa chấn, thăm dò Điện, thăm dò Từ, thăm dò Trọng lực, thăm dò Phóng xạ và Địa vật lý giếng khoan với ba phòng thí nghiệm.

 

1. Công tác đào tạo

            Bộ môn Địa vật lý được xây dựng trưởng thành và phát triển đã trở thành một đơn vị duy nhất ở Việt nam đào tạo các cán bộ khoa học kỹ thuật Địa vật lý ở các bậc Đại học, Thạc sĩ và Tiến sĩ. Tính đến năm 2012 bộ môn đã đào tạo được 39 khoá sinh viên hệ chính quy (từ khoá 11 đến khoá 55); một khoá chuyên tu; ba khoá tại chức; 17 khoá sau đại học và nhiều tiến sĩ. Tổng số cán bộ ngành Địa vật lý đã được đào tạo tại Bộ môn đến nay gồm: trên 850 Kỹ sư, 63 Thạc sĩ, 30 Tiến sĩ.

            Sinh viên tốt nghiệp kỹ sư ngành Địa vật lý của Trường Đại học Mỏ - Địa chất được trang bị đầy đủ kiến thức về cơ sở lý thuyết, thực hành về Địa chất, về máy thiết bị, về phương pháp hệ công tác nên đã phát huy tốt vai trò trong thiết kế, thi công, chủ trì các đề tài nghiên cứu và phương án sản xuất thực tế. Các cựu sinh viên của trường nhiều người đã trở thành các nhà Khoa học có bằng cấp Thạc sĩ, Tiến sĩ, các nhà lãnh đạo cấp đoàn, cấp liên đoàn, đoàn Địa chất, viện nghiên cứu, Trưởng, Phó phòng Cục, Vụ, Viện. Một số phát huy trong các lĩnh vực lãnh đạo, quản lý chính quyền địa phương các cấp như : Phó bí thư Tỉnh ủy, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Thành phố, Thị xã, Giám đốc, Phó giám đốc Sở, hoặc thành đạt trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh, làm Giám đốc, Phó Giám đốc các Công ty. Nhiều Kỹ sư Địa vật lý tốt nghiệp Trường Đại học Mỏ - Địa chất trở thành cán bộ chủ chốt của các công ty Dầu khí nước ngoài .

           Được sự quan tâm, đầu tư và giúp đỡ của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của Trường Đại học Mỏ - Địa chất, Bộ môn Địa vật lý đã chú trọng xây dựng cơ sở vật chất tăng cường năng lực nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Các phòng thí nghiệm và các nhóm chuyên môn đã được trang bị các loại máy và thiết bị Địa vật lý phục vụ cho việc làm quen với các thao tác phương pháp hệ và nâng cao tay nghề cho sinh viên, đồng thời còn được trang bị một số máy hiện đại giúp sinh viên nắm bắt được các công nghệ tiên tiến như máy địa chấn Seistronix RAS - 24  của Mỹ, máy trọng lực WS - 410 của Canada, máy Điện từ telua dải âm tần AKF4 của CHLB Nga, máy đo liều bức xạ gamma DKS 96P, máy đo nồng độ khí Radon. Bộ môn Địa vật lý đã hoàn thành chương trình biên soạn giáo trình của Nhà trường: biên soạn đủ 16 bài giảng các môn học cho các lớp cao học và nghiên cứu sinh, biên soạn 14 giáo trình  chuyên ngành trong đó có 7 giáo trình cấp Nhà xuất bản.

          Hiện nay thực hiện chủ trương đổi mới của Bộ và Nhà trường, Bộ môn Địa vật lý đã hoàn thành và đang thực hiện chương trình đào tạo theo tín chỉ ở tất cả các bậc đào tạo Đại học, Thạc sĩ và Tiến sĩ theo ba hướng chuyên sâu là Địa vật lý Dầu khí và Biển; Địa vật lý khoáng sản và Môi trường; Vật lý Địa cầu. Nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tế sản xuất, thời gian tới Bộ môn sẽ xây dựng bổ sung, triển khai và hoàn thiện chương trình đào tạo theo tín chỉ và đang gấp rút biên soạn giáo trình các môn học theo chương trình này.

2. Nghiên cứu khoa học phục vụ sản xuất

            Ngay từ khi mới thành lập, các cán bộ trẻ của Bộ môn đã tham gia và phát huy tốt vai trò của mình trong các hoạt động nghiên cứu khoa học, phục vụ sản xuất và chiến đấu như: Khảo sát Địa chấn và Trọng lực, phục vụ tìm kiếm Dầu khí vùng trũng Hà Nội, áp dụng các phương pháp Địa chấn và Điện khảo sát nền móng Đập thủy điện Hòa Bình, nghiên cứu áp dụng các phương pháp Địa vật lý trong rà phá bom mìn Mỹ tại cảng biển Hải Phòng. Áp dụng phương pháp thăm dò Điện tìm kiếm nước ngầm; áp dụng tổ hợp phương pháp địa vật lý nghiên cứu cấu trúc sâu tìm kiếm quặng ẩn, nghiên cứu áp dụng các phương pháp phóng xạ trong công tác vẽ bản đồ Địa chất tìm kiếm khoáng sản ở tỉnh Lào Cai … các hoạt động NCKH - PVSX là các hình thức tự đào tạo nâng cao kiến thức, tay nghề có hiệu quả đối với các cán bộ trẻ, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của Bộ môn đối với các cơ quan sản xuất.

          Trong các năm qua với đội ngũ Thầy giáo, Cô giáo có trình độ chuyên môn cao, cơ cấu chuyên ngành hoàn chỉnh, Bộ môn đã trở thành một đơn vị mũi nhọn trong nghiên cứu khoa học và có uy tín trong sản xuất Địa vật lý ở Việt nam. Bộ môn địa vật lý có những thầy giáo nổi tiếng, đứng đầu trong các lĩnh vực về Địa vật lý ở Việt Nam như về Thăm dò địa chấn có cố GS.TSKH, NGƯT Phạm Năng Vũ, GS.TSKH, NGƯT Mai Thanh Tân, Về Thăm dò điện phải kể đến GS.TSKH, NGƯT Ngô Văn Bưu, PGS.TS. NGƯT Nguyễn Trọng Nga, về Thăm dò phóng xạ có GS.TS. NGƯT Lê Khánh Phồn, về Địa vật lý giếng khoan có PGS.TS. NGƯT Nguyễn Văn Phơn, PGS.TS Lê Hải An, về Thăm dò trọng lực có TS. Đào Ngọc Tường. Các cán bộ của Bộ môn đã chủ trì 28 đề tài nghiên cứu khoa học (NCKH) cấp nhà nước, 40 đề tài NCKH cấp Bộ và cấp Ngành, hơn 50 hợp đồng sản xuất (HĐSX). Các đề tài KH thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau đều có ý nghĩa khoa học thực tiễn và giải quyết các nhiệm vụ cấp thiết của nhà nước hoặc của các ngành, các địa phương.

            Các đề tài NCKH phục vụ sản xuất trên được hoàn thành và thu được kết quả tốt là do cùng với cố gắng vượt bậc của bản thân, sự tạo các điều kiện thuận lợi của Nhà trường, các cán bộ khoa học của Bộ môn đã có quan hệ hợp tác tốt và được sự giúp đỡ, ủng hộ của lãnh đạo và cán bộ của các cơ quan như Tổng Cục địa chất và khoáng sản Việt Nam, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam, các đơn vị trong Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam, các Liên đoàn Vật lý Địa chất, Liên đoàn Bản đồ Địa chất, Trung tâm nghiên cứu Địa chất Biển, Liên đoàn Địa chất Xạ hiếm, Hội Khoa học Địa vật lý Việt Nam, Tập đoàn Than và khoán sản Việt Nam, Tổng công ty Xi măng, Tổng công ty xây dựng Sông Đà, Viện Địa chất, Viện Vật lý Địa cầu, Viện Địa chất - Địa vật lý biển Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công thương, Bộ Xây dựng; lãnh đạo và nhân dân các địa phương Hà Nội, Lào Cai, Lai Châu, Bình Định, Quảng Ninh và các tỉnh khác.

3. Hợp tác quốc tế

Tuyệt đại bộ phận cán bộ của Bộ môn được đào tạo các bậc khác nhau tại các nước có trình độ khoa học kỹ thuật tiên tiến của thế giới như: CHLB Nga, Ba Lan, Trung Quốc, Rumani, Anh, Thụy Sĩ. Hiện nay Bộ môn tiếp tục kế thừa và phát huy quan hệ truyền thống tốt đẹp và hợp tác có hiệu quả về Khoa học và Đào tạo với nhiều Trường Đại học trên thế giới như:

-         Trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Thăm dò Địa chất Matxcơva, CHLB Nga,

-         Trường Đại học Oklahoma, Mỹ,

-         Trường Đại học Đồng Tế Thượng Hải, Đại học Tây Bắc Tây An, Trung Quốc,

-         Trường Đại học Khoa học Công nghệ AGH Ba Lan.

4. Phương hướng phát triển trong thời gian tới

          Bước sang thế kỷ 21, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn sản xuất trong thời kỳ hội nhập nền kinh tế với khu vực và thế giới, phương hướng công tác chính của Bộ môn trong thời kỳ mới như sau:

            - Triển khai có hiệu quả chương trình đào tạo Đại học, Thạc sĩ và Tiến sĩ theo chủ trương đổi mới của Bộ và của Trường. Các chương trình được xây dựng và triển khai theo hướng đa dạng hóa ngành nghề, cập nhật kiến thức hiện đại và công nghệ mới, đào tạo theo tín chỉ có sự liên thông giữa các bậc Cao đẳng, Đại học và Cao học, nâng cao chất lượng đào tạo đạt tiến độ tương đương với các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới.

            - Tăng cường hợp tác Khoa học và Đào tạo giữa Bộ môn với các cơ quan, các nhà Khoa học trong các lĩnh vực Dầu khí, Địa chất và các lĩnh vực khác. Trên cơ sở phát huy năng lực của các cán bộ khoa học, đầu đàn của Bộ môn về các lĩnh vực: nâng cao hiệu quả của phương pháp địa chấn, địa chấn địa tầng trong tìm kiếm dầu khí, áp dụng có hiệu quả phương pháp trường chuyển tìm quặng dẫn điện, phương pháp đo sâu điện đa cực tìm nước ngầm, phương pháp phóng xạ hạt nhân tìm quặng phóng xạ và nghiên cứu môi trường địa chất, sử dụng mạng notron nhân tạo xác định tính chất thạch học của đá chứa dầu. Đẩy mạnh hợp tác Quốc tế nhằm nâng cao vị thế của Bộ môn ở trong nước và trên trường quốc tế. Công bố các kết quả nghiên cứu khoa học trên các tạp chí có uy tín trong nước và quốc tế.

            - Tăng cường xây dựng cơ sở vật chất, biên soạn đổi mới các giáo trình, các tài liệu tham khảo, trang bị bổ sung và từng bước hiện đại hóa các phòng thí nghiệm để nâng cao trình độ lý luận và năng lực thực hành cho sinh viên.

            - Đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học phục vụ sản xuất nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, năng lực tự đào tạo của cán bộ trẻ, phục vụ nâng cao chất lượng đào tạo và cải thiện đời sống cho cán bộ của Bộ môn.

             Với truyền thống vẻ vang và rất đáng tự hào, được sự quan tâm giúp đỡ của các cấp lãnh đạo Nhà trường, các ngành hữu quan, dù trước mắt có nhiều khó khăn, thử thách, tập thể Bộ môn Địa vật lý vẫn đoàn kết, nỗ lực vượt bậc, phấn đấu xây dựng Bộ môn vững mạnh toàn diện, giữ vững và phát huy vai trò của mình trong công tác đào tạo cán bộ Địa vật lý ở Việt Nam, phục vụ sự nghiệp đổi mới hội nhập của đất nước, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác Đào tạo và nghiên cứu khoa học.