Bộ môn Địa vật lý 40 năm xây dựng và trưởng thành

         Cách đây 40 năm, ngày 28/12/1966, trong khói lửa vô cùng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cùng với sự ra đời của trường ĐH Mỏ - Địa chất, tại khu sơ tán Kim Tháp - Điện Tiền, huyện Thuận Thành, tỉnh Hà Bắc (nay là tỉnh Bắc Ninh) Bộ môn Địa vật lý được tuyên bố thành lập.

 

BỘ MÔN ĐỊA VẬT LÝ

40 XÂY DỰNG VÀ TRƯỞNG THÀNH

 

            Cách đây 40 năm, ngày 28/12/1966, trong khói lửa vô cùng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cùng với sự ra đời của trường ĐH Mỏ - Địa chất, tại khu sơ tán Kim Tháp - Điện Tiền, huyện Thuận Thành, tỉnh Hà Bắc (nay là tỉnh Bắc Ninh) Bộ môn Địa vật lý được tuyên bố thành lập.

 

Quyết định thành lập Bộ môn Địa vật lý

Bộ môn Địa vật lý được thành lập trên cơ sở một nhóm của Bộ môn Khoáng sản thuộc Khoa Mỏ - Luyện kim Trường ĐH Bách khoa Hà Nội. Khi mới thành lập, Bộ môn Địa vật lý nằm trong Khoa Địa chất thăm dò Trường ĐH Mỏ - Địa chất, do GS.TSKH Ngô Văn Bưu làm chủ nhiệm. Đến năm 1977, Bộ môn Địa vật lý (tách ra từ Khoa Địa chất thăm dò) cùng với các Bộ môn Khoan - Khai thác (tách từ Khoa Địa chất công trình) và Bộ môn Địa chất dầu khí (mới được thành lập) được tập hợp lại hình thành Khoa Dầu khí. Từ đó Bộ môn Địa vật lý trở thành cơ sở đầu tiên của cả nước được nhà nước giao nhiệm vụ đào tạo cán bộ KHKT có trình độ Đại học và trên Đại học phục vụ cho ngành Dầu khí - ngành kinh tế mũi nhọn quan trọng của đất nước. Bên cạnh việc đào tạo cán bộ phục vụ trong lĩnh vực Dầu khí, Bộ môn vẫn tiếp tục duy trì và đẩy mạnh các hoạt động Khoa học và Đào tạo cán bộ  trong các lĩnh vực điều tra cơ bản, tìm kiếm thăm dò khoáng sản rắn, tìm kiếm nước ngầm, khảo sát nền móng công trình, phục vụ các công trình quốc phòng, nghiên cứu địa chất biển, Địa chất môi trường và tai biến địa chất.

            Khi mới thành lập, trong hoàn cảnh chiến tranh, lực lượng cán bộ rất ít, cơ sở vật chất nghèo nàn, nhờ sự quan tâm giúp đỡ của lãnh đạo Nhà trường và sự nỗ lực vượt bậc của chính mình, Bộ môn Địa vật lý không ngừng lớn mạnh. Đến đầu những năm 70 của thế kỷ trước, Bộ môn đã có 12 CBGD, 4 CBTN, 1 phòng thí nghiệm. Các thầy và trò Địa vật lý luôn luôn phấn đấu vượt qua mọi khó khăn gian khổ của cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao.

Với các thành tích đã đạt được, nhiều năm liền Bộ môn Địa vật lý đã đạt danh hiệu tổ lao động Xã hội chủ nghĩa – là cánh chim đầu đàn của trường ĐH Mỏ - Địa chất. Đặc biệt năm 1975 bộ môn đã được Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng tặng lẵng hoa vì những thành tích xuất sắc. Trong thời kỳ đổi mới và xây dựng đất nước, bộ môn Địa vật lý tiếp tục phấn đấu đạt nhiều thành tích trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Bộ môn đã được nhận nhiều Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, của Bộ Đại học và THCN (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo).

 

Bộ môn Địa vật lý nhận lẵng hoa của Chủ tịch nước, Phổ Yên 8/2/1975

            Trải qua 40 năm xây dựng và trưởng thành, tính đến nay tổng số các cán bộ đã làm việc tại bộ môn là 37 người gồm 29 CBGD và 8 CBTN trong đó có 4 Giáo sư, 4 Phó giáo sư, 3 TSKH, 13 TS. Qua từng thời gian, một số cán bộ của bộ môn đã nghỉ hưu, chuyển công tác sang các cơ quan khác hoặc làm việc và sinh sống ở nước ngoài… Hiện ngay số cán bộ của Bộ môn là 11 người, gồm 6 nhóm chuyên môn là thăm dò Địa chấn, thăm dò Điện, thăm dò Từ, thăm dò Trọng lực, thăm dò Phóng xạ và Địa vật lý giếng khoan với ba phòng thí nghiệm.

1.      Công tác đào tạo

 

            Bộ môn Địa vật lý với 40 năm xây dựng và trưởng thành đã trở thành một đơn vị duy nhất ở Việt nam đào tạo các cán bộ khoa học kỹ thuật Địa vật lý ở các bậc Đại học, Thạc sĩ và Tiến sĩ. Tính đến nay bộ môn đã đào tạo được 33 khoá sinh viên hệ chính quy (từ khoá 11 đến khoá 50); một khoá chuyên tu; ba khoá tại chức; mười một khoá sau đại học. Tổng số cán bộ ngành Địa vật lý được đào tạo tại bộ môn gồm: trên 700 kỹ sư, 29 thạc sĩ , 30 tiến sĩ.

            Sinh viên tốt nghiệp kỹ sư ngành Địa vật lý của trường ĐH Mỏ - Địa chất được trang bị đầy đủ về cơ sở lý thuyết, thực hành về Địa chất, về máy thiết bị, về phương pháp hệ công tác nên đã phát huy tốt vai trò trong thiết kế, thi công, chủ trì các đề tài nghiên cứu và phương án sản xuất thực tế. Các cựu sinh viên của trường nhiều người đã trở thành các nhà Khoa học có bằng cấp Thạc sĩ, Tiến sĩ, các nhà lãnh đạo cấp liên đoàn, đoàn Địa chất, Trưởng, Phó phòng của Cục, Vụ, Viện. Một số phát huy trong các lĩnh vực lãnh đạo, quản lý chính quyền địa phương các cấp như : Phó bí thư Tỉnh ủy, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Thành phố, Thị xã, Giám đốc, Phó giám đốc Sở, hoặc thành đạt trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh, làm Giám đốc, Phó Giám đốc các Công ty. Nhiều Kỹ sư Địa vật lý tốt nghiệp trường ĐH Mỏ - Địa chất trở thành cán bộ chủ chốt của các công ty Dầu khí nước ngoài .

Được sự quan tâm, đầu tư và giúp đỡ của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của trường ĐH Mỏ - Địa chất, Bộ môn Địa vật lý đã chú trọng việc xây dựng cơ sở vật chất tăng cường năng lực nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Các phòng thí nghiệm và các nhóm chuyên môn đã được trang bị các loại máy và thiết bị Địa vật lý thông dụng phục vụ cho việc làm quen với các thao tác phương pháp hệ và nâng cao tay nghề cho sinh viên, đồng thời còn được trang bị một số thiết bị hiện đại giúp sinh viên nắm bắt được các công nghệ hiện đại như máy địa chấn Seistronix RAS - 24 kênh của Mỹ, máy trọng lực WS - 410 của Canada, máy Điện từ telua dải âm tần AKF4 của CHLB Nga, máy đo liều bức xạ gamma DKS 96P, máy đo nồng độ khí Radon. Bộ môn Địa vật lý đã hoàn thành chương trình biên soạn giáo trình của nhà trường: biên soạn đủ 10 bài giảng các môn học cho các lớp cao học và NCS, biên soạn 12 giáo trình  chuyên ngành trong đó có 5 giáo trình cấp Nhà xuất bản.

2. Nghiên cứu khoa học phục vụ sản xuất

 

            Ngay từ khi mới thành lập, các cán bộ trẻ của Bộ môn đã tham gia và phát huy tốt vai trò của mình trong các hoạt động nghiên cứu khoa học, phục vụ sản xuất và chiến đấu như: Khảo sát Địa chấn và Trọng lực, phục vụ tìm kiếm Dầu khí vùng trũng Hà Nội, áp dụng các phương pháp Địa chấn và Điện khảo sát nền móng Đập thủy điện Sông Đà, nghiên cứu áp dụng các phương pháp Địa vật lý trong rà phá bom mìn Mỹ tại các cảng biển và cửa sông. Áp dụng phương pháp thăm dò Điện tìm kiếm nước ngầm; áp dụng tổ hợp phương pháp địa vật lý nghiên cứu cấu trúc sâu tìm kiếm quặng ẩn, nghiên cứu áp dụng các phương pháp phóng xạ trong công tác vẽ bản đồ Địa chất tìm kiếm khoáng sản tỉnh Lào Cai … các hoạt động NCKH - PVSX là các hình thức tự đào tạo nâng cao kiến thức, tay nghề có hiệu quả đối với các cán bộ trẻ, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của Bộ môn đối với các cơ quan sản xuất.

            Trong 40 năm qua với đội ngũ Thầy giáo, Cô giáo có trình độ chuyên môn cao, cơ cấu chuyên ngành hoàn chỉnh, Bộ môn đã trở thành một đơn vị mũi nhọn trong nghiên cứu khoa học và có uy tín trong sản xuất Địa vật lý ở Việt nam. Các cán bộ của Bộ môn đã chủ trì 23 đề tài NCKH cấp nhà nước, 30 đề tài NCKH cấp bộ và cấp ngành, hơn 40 HĐSX. Các đề tài KH thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau đều có ý nghĩa khoa học thực tiễn và giải quyết các nhiệm vụ cấp thiết của nhà nước hoặc của các ngành, các địa phương.

            Các đề tài NCKH phục vụ sản xuất trên được hoàn thành và thu được kết quả tốt là do cùng với cố gắng vượt bậc của bản thân, sự tạo các điều kiện thuận lợi của Nhà trường, các cán bộ khoa học của Bộ môn đã có quan hệ hợp tác tốt và được sự giúp đỡ, ủng hộ của lãnh đạo và cán bộ của các cơ quan như Cục địa chất và khoáng sản Việt Nam, Tổng công ty Dầu khí Việt Nam, các cơ quan trong Tổng công ty Dầu khí Việt Nam, các Liên đoàn Vật lý Địa chất, Liên đoàn Bản đồ Địa chất, Liên đoàn Địa chất Biển, Liên đoàn Địa chất Xạ hiếm, Hội Khoa học Địa vật lý Việt Nam, Tổng công ty Than, Tổng công ty Xi măng, Tổng công ty xây dựng Sông Đà, Viện Địa chất, Viện Vật lý Địa cầu, Viện Hải dương học thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công nghiệp, Bộ Xây dựng; lãnh đạo và nhân dân các địa phương  Hà Nội, Lào Cai, Bình Định, Quảng Ninh và các tỉnh khác.

            3. Hợp tác quốc tế

 

Tuyệt đại bộ phận cán bộ của Bộ môn được đào tạo các bậc khác nhau tại các nước có trình độ khoa học kỹ thuật tiên tiến của thế giới như: CHLB Nga, Ba Lan, Trung Quốc, Rumani, Anh, Thụy Sĩ. Hiện nay Bộ môn tiếp tục kế thừa và phát huy quan hệ truyền thống tốt đẹp và hợp tác có hiệu quả về Khoa học và Đào tạo với nhiều trường ĐH trên thế giới như:

-        Trường ĐH Tổng hợp Quốc gia Thăm dò Địa chất Matxcơva, CHLB Nga.

-        Trường ĐH Oklahoma, Mỹ

-        Trường ĐH Đồng Tế Thượng Hải, ĐH Tây Bắc Tây An, Trung Quốc.

4.      Phương hướng phát triển trong thời gian tới

 

Bước sang thế kỷ 21, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn sản xuất trong thời kỳ hội nhập nền kinh tế với khu vực và Thế giới, phương hướng công tác chính của Bộ môn trong thời kỳ mới như sau:

- Hoàn chỉnh và triển khai có hiệu quả chương trình đào tạo Đại học, cao học bậc Thạc sĩ và Tiến sĩ theo chủ trương đổi mới của Bộ và của Trường. Các chương trình được xây dựng và triển khai theo hướng đa dạng hóa ngành nghề, cập nhật kiến thức hiện đại và công nghệ mới, chuyển dần sang đào tạo theo tín chỉ có sự liên thông giữa các bậc Cao đẳng, Đại học và Cao học.

            - Tăng cường hợp tác Khoa học và Đào tạo giữa Bộ môn với các cơ quan, các nhà Khoa học trong các lĩnh vực Dầu khí, Địa chất và các lĩnh vực khác. Đẩy mạnh hợp tác Quốc tế nhằm nâng cao vị thế của Bộ môn ở trong nước và trên trường quốc tế, phấn đấu nâng cao chất lượng đào tạo đạt trình độ tương đương với các nước tiên tiến trong khu vực.

            - Tăng cường xây dựng cơ sở vật chất, biên soạn đổi mới các giáo trình, các tài liệu tham khảo, trang bị bổ sung và từng bước hiện đại hóa các phòng thí nghiệm để nâng cao trình độ lý luận và năng lực thực hành cho Sinh viên.

            - Đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học phục vụ sản xuất nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, năng lực tự đào tạo của cán bộ trẻ, phục vụ nâng cao chất lượng đào tạo và cải thiện đời sống cho cán bộ của Bộ môn.

            - Bốn mươi năm xây dựng và trưởng thành và trong chặng đường phía trước đầy thử thách và những triển vọng tốt đẹp, Bộ môn Địa vật lý luôn luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của các cấp lãnh đạo trường ĐH Mỏ - Địa chất, của các Khoa và các Bộ môn trong trường, của lãnh đạo và cán bộ các cơ quan hữu quan ngành Địa chất, Dầu khí, của chính quyền và nhân dân các địa phương trong cả nước, của các Thầy, Cô giáo, các cựu Sinh viên, Nghiên cứu sinh Địa vật lý của trường. Nhân dịp này, Bộ môn Địa vật lý xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành với sự giúp đỡ quý báu đó và mong muốn tiếp tục nhận được sự cộng tác, giúp đỡ to lớn hơn nữa trong thời gian tới.

            Với truyền thống vẻ vang và rất đáng tự hào, được sự quan tâm giúp đỡ của các cấp lãnh đạo Nhà trường, các ngành hữu quan, dù trước mắt có nhiều khó khăn, thử thách, tập thể Bộ môn Địa vật lý đoàn kết, nỗ lực vượt bậc, phấn đấu xây dựng Bộ môn vững mạnh toàn diện, giữ vững và phát huy vai trò của mình trong công tác đào tạo cán bộ Địa vật lý Địa chất ở Việt Nam, phục vụ sự nghiệp đổi mới hội nhập của đất nước, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác Đào tạo và NCKH.